Je kent het ROT-cijfer al: elke letter schuift een vast aantal plekken op in het alfabet. Vigenère is eigenlijk hetzelfde trucje, maar dan met een twist: het schuifgetal verandert per letter, bepaald door een sleutelwoord dat je steeds herhaalt.
Elke letter van het sleutelwoord staat voor een schuifgetal: A = 0, B = 1, C = 2 ... Z = 25. Is je sleutel korter dan de tekst? Dan herhaal je 'm gewoon steeds opnieuw.
Voordeel t.o.v. ROT: dezelfde letter wordt bijna nooit hetzelfde versleuteld (de L in "HELLO" wordt hier eerst J, dan V) — daardoor werkt simpele frequentie-analyse (tellen welke letter het vaakst voorkomt) niet meer zomaar.
Het cijfer bouwt voort op de "tabula recta" van Johannes Trithemius (rond 1508) en werd in 1553 beschreven door Giovan Battista Bellaso. Pas in de 19e eeuw kreeg het per ongeluk de naam van Blaise de Vigenère (1523–1596), die zelf een ander, sterker cijfer publiceerde in 1586 — de verkeerde naam is nooit meer rechtgezet.
Bijna 300 jaar lang gold het als "le chiffre indéchiffrable" — het onontcijferbare cijfer. Pas in 1863 publiceerde Friedrich Kasiski een manier om het te kraken (Charles Babbage was hem rond 1854 al stiekem voor, maar publiceerde nooit). De truc: een herhaald sleutelwoord laat toch sporen na. Herhaalde stukjes cijfertekst verraden de lengte van de sleutel — en zodra je die kent, valt het uiteen in een stel gewone ROT-cijfers die je één voor één kunt kraken.